Ödül Ve Ceza

Her anne – baba kuşkusuz çocuğunu en iyi şekilde yetiştirmek ister; “ doğru bir çocuk olsun, dengelerini kursun, kendi  ayakları üzerinde durabilsin, yalan söylemesin, sınırlarını bilsin, kişilikli olsun vb…” bu liste sonsuza dek uzayabilir. Aile bu amaçlara ulaşmak için kendince her yolu dener ve bir takım disiplin kurallarını uygulamaya girişir. Disiplin kuralları  denince ilk akla gelenler, çocuğun her istediğini yapmamak, her istediğini almamak, söz dinlediğinde ya da istenen bir davranışı gösterdiğinde ödüllendirmek veya tersini yaptığında cezalandırmaktır. Ancak bu yöntemler çoğu kez geri  teper, anne- baba ne yapacağını bilemez halde kendilerini koskocaman bir sorunlar yumağının içinde buluverir ve sıklıkla “her şeyi denedik yine de olmadı” diyerek şikayet ederler.  Yukarıda saydığımız yöntemler eğer işe yarıyor olsaydı çevremiz söz dinleyen, uslu !.. ve mutlu çocuklarla dolu olurdu.  Oysa hepimizin kolayca tahmin edeceği gibi gerçek hiçte öyle değil ve bu da anne- baba olarak bizlerin bir yerlerde  hata yaptığımızı gösteriyor. Peki nedir bu hatalar? En başta çocuğun gelişim dönemlerini iyi bilmemek ve çocuğun  dünyasını yeterince tanımamak… Disiplin Latince kökenli bir kelimedir; bir bilgiyi sistemli ve kurallarına göre öğretmek  ve uygulamak anlamına gelir. Çocuk eğitiminde ise disiplini “bir şey öğretmek ve beraberinde beklentiler geliştirmek”  olarak algılarsak iki şeyi çok iyi bilmek gerekiyor. 

• Çocuğun Gelişimsel Dönemlerini 
• Çocuğun Kişilik Özelliklerini 

ÖDÜL VE CEZA 

Ödül ve Ceza klasik eğitiminde sıklıkla kullanılan geleneksel yöntemlerdir. Doğru yer, zaman ve durumda  kullanıldığında çocuk üzerinde geliştirici etkileri vardır. Ancak her ikisi de çocuk eğitiminde gerçek anlamının ve  amacının dışında kullanılır. Her ikisinin uygulanırken en temel ve önemli ortak özellikleri şunlardır: 

1. Ödül ve ceza davranış sonrasında anında verilmeli 
2. Ödül ve ceza davranışla ilgili olmalı 
3. Ödül ve ceza çocuğa değil davranışa verilmeli. 

CEZA 

Disiplin öncelikle cezayı çağrıştırır. Ceza çocuğa belli bir davranışı öğretmek için değil, İÇSEL KIZGINLIĞIMIZI 
yansıtmak için kullanılır. Ceza ya keyfidir ya da durumun mantığına uymaz, ceza geçmişteki davranışlara kadar uzanır 
ve KIZGINLIK yaratan DUYGULARI çağrıştırır. Bunlar ; 
• Kısıtlanmak 
• Engellenmek 
• İnatlaşma 
• Sevgisizlik 
• Yok sayılmak 
• Suçluluk 
• Değersizlik hissi 
• İçe kapanma 
• Haksızlığa/ yenilgiye uğramışlık hissi 

ÖDÜL 

Ödül olumlu davranışı pekiştirmek, davranışın sürekliliğini sağlamak ve çocuğu takdir etmek amacıyla kullanılır. Ödül  tıpkı ceza gibi KONTROLCÜ toplumun yöntemidir. Çünkü çocuk, kendi değerinin başkalarının fikrine bağlı olduğu  kanısına kapılabilir. Sadece ödül aldığı zamanlarda işbirliğine yanaşır. Çocuk “ başkalarını memnun ettiğim sürece  değerliyim” diye düşünebilir. Bu çocuklar yetişkin bireyler olduklarında da sosyal çevre, iş yaşamı ve ikili ilişkilerinde sürekli DIŞ ONAY ve KABUL bekler.  
Çocuğu ödül veya ceza ile disipline etmek kişilik gelişimini olumsuz etkilediği gibi davranışlarını kendi otokontrolü yerine otoriteyi temsil eden birinin yanında olup olmamasına göre düzenlemesine neden olur. 

Peki ne yapmalı? 
Ceza yerine MANTIKSAL SONUÇLAR ÇIKARMA yöntemi uygulamak en iyi alternatiftir.  Bu yöntem çocuğun onaylanmayan davranışına devam ettiği takdirde davranışının sonucuna katlanmasına izin verir,  yıkıcı değil yapıcı, cezalandırıcı değil geliştiricidir. 
Bu yöntemde öfke, kızgınlık, alay, aşağılama, kişiliğe saldırı yoktur. Çocuğun kişiliği değil, davranışı değerlendirilir.  Çocuk başlarda parlak olmayan kararlar verse bile zamanla daha iyi olacaktır çünkü çocuklar en iyi DENEME-  YANILMA yöntemiyle öğrenirler.  Ödüllendirme övme gibi klasik ödüllendirmeye en iyi alternatif YÜREKLENDİRMEDİR.  Bir çok aile çocuklarını överek ödüllendirdiklerini sanır. Oysa tam tersine CESARET KIRICI olduklarını fark etmezler çünkü ödül rekabete dayanır ve kazanınca verilir. Anne- baba veya herhangi bir yetişkin; ‘’iyi olduğuna inandığım şeyi yaparsan benim tarafımdan fark edilmek ve değerlendirilmekle ödüllendirilsin’’ alt mesajını verir. YÜREKLENDİRME çaba ve gelişim içindir. Sonucu değil sonuç için verinle çabayı takdir eder. Çocuğa zamanında geliştirici, teşvik edici geri bildirimler verir. Bu geribildirimler çocuğun kendisini doğru değerlendirmesine ve kendini değerli hissetmesine imkan verir, ÖZ GÜVEN ve ÖZ SAYGIYI geliştirir. Çocuğun sadece başarısını değil güçlüklerle mücadele etmesini ve baş edebilmesiyle ilgilenir.